Uyuşturucu Ticareti Suçu Nedir? Satıcı Kaç Yıl Ceza Alır? Küresel uyuşturucu ticareti yaklaşık 321.6 milyar dolar hacme ulaşmışken, uyuşturucu ticareti cezası Türk hukuk sisteminde en ağır yaptırımlardan biridir. TCK 188. maddesi uyarınca uyuşturucu imal, ithal veya ihraç eden kişiler 20 yıldan 30 yıla kadar hapis cezası alırken, satış yapanlar için bu süre 10 yıldan başlamaktadır[-2]. Bu yazıda, uyuşturucu satıcısı kaç yıl ceza alır, uyuşturucu çeşitlerine göre ceza farklılıkları, cezayı etkileyen faktörler ve etkin pişmanlık gibi kritik konuları detaylı olarak ele alacağız.

Uyuşturucu Ticareti Suçu Nedir?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesi, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunu düzenler. Bu suç seçimlik hareketli bir yapıya sahiptir. Kanunda sayılan eylemlerden yalnızca birinin işlenmesi dahi suçun oluşması için yeterlidir.

TCK 188 Maddesi Kapsamı

Korunan hukuki yarar kamunun sağlığı ve güvenliğidir. Uyuşturucu maddeler bireyin sağlığını etkilediği gibi toplum sağlığını da yakından etkiler. Dolayısıyla TCK 188’de düzenlenen suç tiplerinde mağdur toplumdur.

TCK madde 188/1 uyarınca, uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç etmek fiilleri suç oluşturur. İmal kavramı, ham maddeyi işleyip mal üretme anlamına gelir. Uyuşturucu niteliğinde olmayan maddelerden kimyasal tepkime sonucu uyuşturucu özelliği olan maddelerin elde edilmesi veya doğal uyuşturucu maddelerin herhangi bir yöntemle başka bir uyuşturucu maddeye çevrilmesi imal sayılır.

TCK madde 188/3 kapsamında ise ülke içinde gerçekleştirilen eylemler yer alır. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak:

• Satmak
• Satışa arz etmek
• Başkalarına vermek
• Sevk etmek
• Nakletmek
• Depolamak
• Satın almak
• Kabul etmek
• Bulundurmak

Bu fiillerden herhangi birinin gerçekleşmesi suçun oluşumu için yeterlidir. Örneğin, uyuşturucu maddenin bir bedel karşılığında başkasının zilyetliğine geçirilmesi satma olarak tanımlanır. Başkasına vermek ise bedel alınmaksızın başkasının zilyetliğine geçirmeyi ifade eder.

TCK madde 188/7’de ayrı bir suç tipi düzenlenir. Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal etmek, imal etmek, satmak, satın almak, sevk etmek, nakletmek, depolamak veya ihraç etmek fiilleri bu kapsamdadır.

Uyuşturucu Ticareti Suçunun Unsurları

Uyuşturucu ticareti suçunun maddi ve manevi iki çeşit unsuru bulunur. Maddi unsur açısından bu suçun faili kadın, erkek herkes olabilir. Özgü suç niteliğinde değildir. Buna göre, suçu işlemek için özel bir statüye sahip olmak gerekmez.

Suçun konusu uyuşturucu veya uyarıcı maddelerdir. Mevzuatta uyuşturucu maddeye ilişkin belirli bir tanım mevcut değildir. Psikotrop madde olarak, uyuşturucu veya uyarıcı etkisi yapan ve kişilerde bağımlılık meydana getiren bütün maddeler suçun konusunu oluşturur.

Uyuşturucu maddeler belli niteliklere göre sınıflandırılır. Tercih edilen sınıflandırmalardan biri şu şekildedir: Doğal nitelikli uyuşturucu veya uyarıcı maddeler afyon, morfin, eroin, esrar, kokain, crack ve marihuana içerir. Sentetik uyuşturucu veya uyarıcı maddeler ise depresantlar, hallüsinojenler, simulantlar ve uçucu çözücü maddelerden oluşur.

Manevi unsur bakımından, bu suçlar kasten işlenen suçlardandır. Özel olarak taksirli hali kanunda düzenlenmediği için taksirle işlenemez. Failin eylemin uyuşturucu veya uyarıcı maddeyle ilgili olduğunu bilmesi ve bu eylemi iradesiyle gerçekleştirmesi gerekir.

Uyuşturucu Madde ile Uyarıcı Madde Arasındaki Fark

Uyuşturucu madde genellikle bağımlılık yapıcı etkileri olan ve kullanımı sonucunda bireyde fiziksel veya psikolojik bağımlılık oluşturan maddelerdir. Uyarıcı maddeler ise genellikle merkezi sinir sistemini etkileyerek bireyin uyanıklığını artıran ve enerji veren maddelerdir. Bu iki grup madde arasındaki temel fark etkilerinin niteliği ve bağımlılık yapma potansiyelidir.

Netice itibariyle, TCK 188 her iki madde türünü de kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından kanun hükümleri uygulanır.

Uyuşturucu Ticareti Cezası ve Ceza Miktarları

Uyuşturucu ticareti cezası, eylemin niteliğine göre farklı aralıklarda belirlenir. TCK 188 maddesi kapsamında her eylem türü için ayrı ceza aralıkları öngörülmüştür.

Uyuşturucu İmal, İthal ve İhraç Etme Cezası

TCK madde 188/1 uyarınca, uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, 20 yıldan 30 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Buna ek olarak, fail için 2.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezasına da hükmedilir.

İhraç fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla o ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir. Bu düzenleme sayesinde aynı eylem için çifte cezalandırma önlenir.

Uyuşturucu Satma, Bulundurma ve Nakletme Cezası

TCK madde 188/3 kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, 10 yıldan az olmamak üzere hapis cezası ile cezalandırılır. Bununla birlikte, fail için 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası uygulanır.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması halinde özel bir düzenleme mevcuttur. Bu durumda veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası 15 yıldan az olamaz.

Uyuşturucu Satıcısı Kaç Yıl Ceza Alır

Uyuşturucu satıcısı kaç yıl ceza alır sorusu, eylemin kapsamına göre değişir. Temel durumda, uyuşturucu madde satışı yapan kişi 10 yıldan başlayan hapis cezası alır. Bununla birlikte, suçun niteliğine ve işleniş şekline göre bu süre 30 yıla kadar çıkabilmektedir.

Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi satan kişi ise 8 yıldan az olmamak üzere hapis cezası alır.

Nitelikli Hallerde Ceza Artırımı

Nitelikli hallerde ceza artırımı, belirli durumlarda temel cezanın yarı oranında veya bir kat artırılmasını gerektirir. TCK madde 188/3 kapsamındaki suçların okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askeri ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına 200 metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise verilecek ceza bir kat artırılır.

TCK madde 188/8’e göre, tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Uyuşturucu Çeşitlerine Göre Ceza Farklılıkları

Uyuşturucu çeşitleri ceza miktarını doğrudan etkiler. TCK madde 188/4 uyarınca, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu maddelerin toplum sağlığı açısından daha tehlikeli kabul edilmesi nedeniyle kanun koyucu ağırlaştırılmış yaptırım öngörmüştür.

Cezayı Etkileyen Faktörler

Uyuşturucu ticareti cezası belirlenirken mahkemeler birden fazla faktörü göz önünde bulundurur. Bu faktörler cezanın alt ve üst sınırlarını doğrudan etkilediği gibi, bazı durumlarda temel cezanın yarı oranında veya bir kat artırılmasına yol açar.

Uyuşturucu Maddenin Miktarı

TCK 188 miktara ilişkin herhangi bir eşik veya tanım getirmemiştir. Buna rağmen, ele geçirilen maddenin miktarı ticaret kastının tespitinde önemli bir delil niteliği taşır. Yargıtay uygulamalarına göre, sanığın kişisel ihtiyacı aşacak ölçüde uyuşturucu madde bulundurması halinde fail uyuşturucu madde ticareti suçu ile cezalandırılır.

Kişisel kullanım için kabul edilebilecek miktar, kişinin fiziksel ve ruhsal yapısı ile uyuşturucu veya uyarıcı maddenin niteliğine, cinsine ve kalitesine göre değişiklik gösterir. Adli Tıp Kurumu mütalaalarında esrar kullananların her defasında 1-1,5 gram olmak üzere günde üç kez esrar tüketebildikleri bildirilmektedir. Dolayısıyla, birkaç aylık ihtiyaçlarını karşılayacak miktarda esrar maddesini yanlarında bulunduran kişilerin bu miktarın kişisel kullanım kapsamında değerlendirilebileceği kabul edilir.

Suçun İşlendiği Yer

TCK 188/3 kapsamındaki suçların okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askeri ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına 200 metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu düzenlemenin amacı, toplumun hassas kesimlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlarda uyuşturucu ticaretini caydırmaktır.

Üç veya Daha Fazla Kişiyle İşlenen Suçlar

TCK 188/5 uyarınca, suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Ancak bu hükmün uygulanabilmesi için üç kişinin aynı yönde oluşan bir irade doğrultusunda TCK 37 çerçevesinde müşterek fail sıfatı ile eylemi gerçekleştirmesi gerekir. Yardım edenler veya azmettirenler üç kişilik sayısal sınırın belirlenmesinde dikkate alınmaz.

Örgüt Faaliyeti Çerçevesinde İşlenen Suçlar

Suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde verilecek ceza bir kat artırılır. Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ile üç veya daha fazla kişiyle işlenen suçlar arasındaki temel fark, ceza artırım oranı ve örgütsel yapının varlığıdır. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda hiyerarşik yapı, süreklilik ve ortak suç amacı aranır.

Çocuğa Uyuşturucu Satmanın Cezası

Uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması halinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası 15 yıldan az olamaz. Bu nitelikli hal sadece verme veya satma bakımından söz konusudur. Çocuğa uyuşturucu satmanın cezası, toplumun geleceği açısından ciddi tehdit oluşturması nedeniyle ağırlaştırılmıştır.

Sağlık Çalışanlarının İşlediği Uyuşturucu Suçları

TCK 188’de tanımlanan suçların sağlık mesleği mensupları tarafından işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu kapsamdaki kişiler şunlardır: tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişiler. Nitelikli halin gerekçesi, sağlık mesleğinde çalışanların mesleki yeterlilik gereği imal etmede kolaylık sağlayabilecekleri ve mesleğe duyulan güvenin kötüye kullanılmasıdır.

Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi

TCK 192 maddesi, uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık kurumunu dört farklı fıkrada düzenler. Etkin pişmanlık, failin işlediği suçtan dolayı özgür iradesiyle pişman olması ve suçun aydınlatılmasına aktif katkı sunması halinde ceza indirimi veya cezasızlık sağlayan bir mekanizmadır.

Resmi Makamlar Haber Almadan Önce Etkin Pişmanlık

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlaması halinde hakkında cezaya hükmolunmaz. Bu düzenleme TCK 192/1’de yer alır ve tam bir cezasızlık sonucu doğurur.

Kullanmak için uyuşturucu madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi için ise TCK 192/2 özel bir düzenleme içerir. Bu kişi, resmi makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine bildirerek suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

Verilen bilginin somut ve faydalı olması gerekir. Yalnızca isim vermek yeterli olmayıp, bilginin suçun aydınlatılmasına katkı sağladığının belgelenmesi şarttır.

Resmi Makamlar Haber Aldıktan Sonra Etkin Pişmanlık

Suç haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir. Bu indirim mahkeme kararı verilmeden önce gerçekleşmelidir.

Yargıtay içtihatlarına göre, suç ortakları kavramı geniş yorumlanmalıdır. TCK’nın 37, 38 ve 39. maddeleri anlamında suça iştirak edenler değil, uyuşturucu madde suçuna katılan veya başka bir uyuşturucu madde ile ilgili suç işleyen herhangi bir kimse bu kapsamda değerlendirilir. Ancak ortaya çıkartılan suçun failin işlediği suça eşdeğer veya daha ağır bir suç olması gerekir.

Etkin Pişmanlıktan Yararlanma Şartları

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için şu şartlar birlikte gerçekleşmelidir: Fail TCK 188 veya 191. maddelerinde düzenlenen suçlardan birini işlemiş olmalıdır. Hizmet ve yardım bizzat fail tarafından soruşturma veya kovuşturma makamlarına yapılmalıdır. Ayrıca, failin bildirdiği kişiler ve verdiği bilgiler daha önce görevliler tarafından öğrenilmemiş olmalıdır. Zaten bilinen bir bilginin açıklanması yardım kapsamında değerlendirilmez.

Etkin Pişmanlığın Uygulanmadığı Durumlar

TCK 192/4 uyarınca, uyuşturucu kullanan kişi soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz. Bununla birlikte, infaz kurumuna yasak eşya sokma suçunda etkin pişmanlık hükümleri uygulanamaz. Korunan hukuki yarar farklı olduğundan, uyuşturucu suçlarına ilişkin TCK 192 hükmü bu suç tipine tatbik edilemez.

Uyuşturucu Kullanma ile Ticareti Arasındaki Fark

Mahkemeler TCK 191 kapsamında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu ile TCK 188 kapsamında uyuşturucu ticareti cezası arasındaki farkı belirlerken çok sayıda kriteri birlikte değerlendirir. Yargıtay, miktar ölçütünün tek başına belirleyici olamayacağını vurgular. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapılması gerekir.

Kişisel Kullanım Miktarı Nedir

Kişisel kullanım miktarı, kişinin fiziksel ve ruhsal yapısı ile uyuşturucu maddenin niteliğine göre değişiklik gösterir. Adli Tıp Kurumu mütalaalarında esrar kullananların her defasında 1-1,5 gram olmak üzere günde üç kez esrar tüketebildikleri belirtilmiştir. Esrar maddesinde günlük kullanım miktarı 3-4,5 gram olarak kabul edilirken, eroinde 60 miligram, kokainde 30 miligram, sentetik haplarda ise günlük 3-4 adet kullanım sınırı mevcuttur.

Yargıtay uygulamasında yıllık kullanım miktarı kriteri terk edilmiştir. Bunun yerine somut olayın özelliklerine göre belirli bir zaman diliminde sanık tarafından tüketilebilecek miktar esas alınır. Net 10 gramın altındaki metamfetamin miktarı kişisel kullanım sınırları içerisinde bulunur. Kenevir bitkisinde ticari amaçla ekildiklerine ilişkin başka delil yoksa 20 köke kadar dikili kenevir kişisel kullanım kapsamında değerlendirilir.

Uyuşturucu Bulundurma Şekli

Uyuşturucu maddenin küçük, özenli ve aynı boyutta poşetler halinde bulundurulması ticaret amacını gösterir. Uyuşturucu maddenin yakınlarında hassas terazi ve poşetlemede kullanılan malzemelerin bulunması da uyuşturucu ticareti yaptığına ilişkin ciddi bir karine oluşturur. Madde bulaşıklı hassas terazinin ele geçirilmesi Yargıtay tarafından ticaret kastının güçlü bir delili olarak kabul edilir.

Uyuşturucu Bulundurma Yeri

Uyuşturucu maddeyi kendisi kullanmak için bulunduran kişiler, bu maddeyi kolay ulaşabilecekleri ev, işyeri gibi yerlerde saklarlar. Ticaret amacıyla bulunduran kişiler ise genellikle uyuşturucu maddeyi depo gibi yerlerde saklarlar. Uyuşturucu maddenin kolayca ulaşılamayacak bir yerde zulalanmış olması uyuşturucu madde ticareti yapıldığının göstergesidir.

Uyuşturucu Madde Çeşidi ve Sayısı

Esrar, eroin, kokain, MDMA, sentetik kannabinoid gibi maddelerin bir arada bulundurulması uyuşturucunun ticaret amacıyla bulundurulduğunu gösterir. Uyuşturucu madde kullanan kimse genelde bir ya da benzer etki gösteren iki değişik uyuşturucu maddeyi bulundurur. Dolayısıyla, farklı nitelikte ve farklı etkileri olan birden fazla uyuşturucu maddenin birlikte yakalanması satmak amacıyla bulundurulduğuna işaret eder.